ΜΟΝΟΜΑΧΙΑ ΣΤΟ ΕΛ ΠΑΣΟ [PER QUALCHE DOLLARO IN PIU, 1965] {κριτικη του Κώστα Τσιναρίδη}

 

Το θρυλικό γουέστερν του Σέρτζιο Λεόνε περιέχει ταυτόχρονα και το πρώτο μεγαλειώδες σάουντρακ του μεγάλου Ένιο Μορικόνε, μετά το «Για μια χούφτα δολάρια» (1964), που ανέδειξε καλλιτεχνικά και τους δύο. Η υπόθεση είναι αρκετά απλή: δύο κυνηγοί επικηρυγμένων, με διαφορετικά κίνητρα ο καθένας, αναγκάζονται να συνεργαστούν για να παγιδέψουν μια επικίνδυνη συμμορία ληστών.

Το σενάριο εμπνέεται από τη «Συμμορία των επτά δολοφόνων» (Seven men from now, 1956) του Μπαντ Μπέτιτσερ, αλλά ο Λεόνε προχωρεί παραπέρα σε ένα σχόλιο για τη ρατσιστική φύση του αμερικανικού γουέστερν απέναντι στις ξένες κουλτούρες. Ο πρώην Νότιος συνταγματάρχης Μόρτιμερ (Λι Βαν Κλιφ), από την Καρολίνα, την πατρίδα του αμερικανικού ρατσισμού (ζήτημα που στις ΗΠΑ παραμένει άλυτο μέχρι σήμερα), είναι ένας αριστοκράτης με έντονα στοιχεία σαδισμού προς τα θύματά του, που βλέπει το κυνήγι επικηρυγμένων ως τήρηση της καθεστηκυίας τάξης (και ως εκτόνωση πάνω στις μειονότητες, μια και ο παλιός Νότος δεν υπάρχει πια). Αντίθετα, ο Κουλοχέρης (Κλιντ Ίστγουντ) ενδιαφέρεται μόνο για την είσπραξη της επικήρυξης. Έτσι, ο συνταγματάρχης πρέπει να τον φέρει στον «ίσιο δρόμο» ώστε μέσα από τη συνεργασία τους να πιάσει το βαθύτερο «νόημα» της Ιστορίας. Η ευκαιρία έρχεται όταν η συμμορία αποφασίζει να ληστέψει το κατ’ εξοχήν σύμβολο του καπιταλισμού, μια τράπεζα, στη συνοριακή πόλη του Ελ Πάσο (που από το 19^ο αιώνα μέχρι σήμερα αποτελεί το πέρασμα για τους Λατινοαμερικάνους μετανάστες στις ΗΠΑ).

Αν αυτοί είναι οι «καλοί» της υπόθεσης επειδή είναι με το νόμο, οι «κακοί» δεν είναι λιγότερο ενδιαφέροντες. Ο αρχηγός της συμμορίας, Ίντιο (ο πάντα σπουδαίος Τζιάν Μαρία Βολοντέ), είναι, όπως λέει και το όνομα, ένας μπασταρδεμένος Μεξικανό-Ινδιάνος που η κοινωνία τον εξοστράκισε (όπως αποδεικνύει η αλήθεια του φλας-μπακ), ενώ η αξιοθρήνητη συμμορία του αποτελείται αποκλειστικά από κουρελιάρηδες Μεξικάνους. Αφού αυτοί είναι οι επικίνδυνοι για την οικονομία και την κοινωνία, οι κυνηγοί επικηρυγμένων πρέπει να τους πατάξουν.

Ο σκηνοθέτης Σέρτζιο Λεόνε είχε δηλώσει σε συνέντευξή του: «Στα παιδικά μου χρόνια, η Αμερική ήταν σαν θρησκεία. Μετά μπήκαν στη ζωή μου αληθινοί Αμερικάνοι που ήρθαν πάνω σε τζιπ και τάραξαν τα όνειρά μου. Δεν ήταν πια Αμερικάνοι της Δύσης, αλλά στρατιώτες όπως όλοι οι άλλοι. Υλιστές, κτητικοί, που νοιάζονταν μόνο για την καλοπέραση και τα επίγεια αγαθά.» Αυτή ήταν και η προσέγγισή του στο γουέστερν: μια εξιδανίκευση της Αμερικής μέσω της εικόνας, που όμως εξαπατά τον θεατή. Γι’ αυτό και οι «καλοί» των ταινιών του συνοδεύονται πάντα από μια ειρωνική αχλή και έναν υφέρποντα σαδισμό.

Ο μεγάλος Μορικόνε υπογράφει εδώ το πρώτο φιλοσοφημένο του σάουντρακ. Μελωδικό, με σχολιασμό διαφορετικών καταστάσεων και συναισθημάτων, περνώντας εύκολα από το περιπετειώδες στο σαρκαστικό (ενίοτε και στο  φρενήρες), ενώ κάθε ήρωας έχει το δικό του ξεχωριστό μουσικό θέμα. Πολλοί υποστηρίζουν ότι αυτό το σάουντρακ είναι ανώτερο ακόμα και από το «Ο Καλός, ο Κακός και ο Άσχημος» (1966). Ίσως έχουν δίκιο. Και οπωσδήποτε ο Μορικόνε θα συνέχιζε με πολλές αριστουργηματικές συνθέσεις, αλλά αυτή είναι σίγουρα εκείνη που έδειξε ότι το μεγάλο του ταλέντο θα άντεχε στο χρόνο.

* 8-7-2020

,,η Φωτο επιλεχθηκε απ' τον Αθανάσιο Αθάνατο !