Τασος Κατσαρος: «Αναζητώντας το Χρυσάφι του Χρόνου» ! {ΣυΝεντευξη στον Αθανάσιο Αθάνατο}

 

Το Καλοκαίρι που μας πέρασε παρουσιάστηκε σε θερινό Κινηματογράφο της Θεσσαλονίκης η ταινία ντοκιμαντέρ του Τάσου Κατσαρού με τίτλο "Αναζητώντας το Χρυσάφι του Χρόνου" η οποία ολοκληρώθηκε το 2018, βασισμένη στην έρευνα που έχει κάνει τα προηγούμενα χρόνια σχετικά με την αγωνιστική δράση της πόλης τη δεκαετία του '40. Επ' ευκαιρία αυτής της προβολής - εν μέσω ή ακόμα καλύτερα παρόλη την πανδημία - ήρθα σε επαφή με τον Συγγραφέα & Σκηνοθέτη με τον οποίο πρωτογνωρίστηκα ως θαμών του Συνεταιριστικού Βιβλιοπωλείου Καφέ 'Ποέτα' του οποίου είναι μέλος, που βρίσκεται στην κορυφή της οδού Αριστοτέλους. Κι έτσι γρήγορα μπήκαμε στην ουσία της συζήτησης ,,,

Αθανάσιος Αθάνατος {Α}: «Αναζητώντας το Χρυσάφι του Χρόνου».. κατ’ αρχάς, πως επιλέχθηκε αυτός ο τίτλος για το ντοκιμαντέρ;

 

Τάσος Κατσαρός {ΤΚ}: Ευχαριστώ για την πρόσκληση αρχικά. Αυτός ο τίτλος προέρχεται από μια ρήση του υπερρεαλιστή André Breton και ακριβώς επειδή έχει να κάνει με κομμάτια του παρελθόντος μου άρεσε σαν τίτλος και τον επέλεξα.

 

{Α}: Το ντοκιμαντέρ πραγματεύεται κάτι πολύ συγκεκριμένο σε μια συγκεκριμένη ιστορική περίοδο’ ποιο ερέθισμα είχες για να ασχοληθείς με την δεκαετία του ’40;

 

{ΤΚ}: Τώρα πηγαίνουμε αρκετά πίσω.. το 1997 είχαν πέσει στα χέρια μου κάποια αρχεία – ντοκουμέντα μιας χαμένης υπόθεσης του εμφυλίου πολέμου στη Θεσσαλονίκη. Ήταν η υπόθεση και η δίκη μαζί της Στενής Αυτοάμυνας της ΟΠΛΑ του εμφυλίου, της Οργάνωσης Προστασίας Λαϊκών Αγωνιστών. Ήμουνα τότε αρκετά μικρός, αυτά τα στοιχεία τα επεξεργάστηκα, στην αρχή σοκαρίστηκα που έβλεπα ζωντανές φωτογραφίες ανθρώπων πολύ νέων και άρχισα να ψάχνω, να κάνω έρευνα ιστορική, ώσπου στη διάρκεια σκέφτηκα ότι αυτά τα αρχεία δε θα έπρεπε να τα κρατήσω μόνο για μένα..να τα βγάλω και προς τα έξω και γεννήθηκε σαν ιδέα να γραφτεί ένα βιβλίο. Έτσι ξεκίνησε η πρώτη ιστορική μου έρευνα…

{Α}: Μου κάνεις πάσα, γιατί ήθελα να σε ρωτήσω για το βιβλίο πρώτα απ’ όλα’ το οποίο βγήκε κάποια χρόνια πριν …

 

{ΤΚ}: Ήταν με βάση αυτήν την ιστορία που είπα πιο πριν.. λέγεται «Μια Απόφαση Μάχομαι Μέχρι Το Τέλος – Στενή Αυτοάμυνα Ο.Π.Λ.Α Θεσσαλονίκη 1946-47». Ήταν η περίοδος που εκτυλίχθηκε αυτή η υπόθεση αντάρτικου πόλεων μέσα στην πόλη της Θεσσαλονίκης, στην εποχή του Εμφυλίου πολέμου. Αργότερα μεγαλώνοντας και ωριμάζοντας μπήκα σε μια διαδικασία να κάνω κάτι που θεωρούσα ότι έλειπε για τη Θεσσαλονίκη, μια έρευνα για την κατοχική περίοδο - της Γερμανικής κατοχής - και τότε δεν ήρθαν και με βρήκαν τα στοιχεία, εγώ έτρεξα και βρήκα στοιχεία.

 

{Α}: Μιλάμε για το βιβλίο, οι «Οι αντάρτες δεν προσκυνούν» …

 

{ΤΚ}: Το δεύτερο βιβλίο που έχω κάνει, «Οι Αντάρτες δεν Προσκυνούν – Μάχες του Ε.Λ.Α.Σ και της Ο.Π.Λ.Α στην Κατεχόμενη Θεσσαλονίκη 1941-44». Μετά απ’ αυτό και λόγω του ότι έχουμε ένα συνεργατικό βιβλιοπωλείο – καφέ, ένας φίλος που τον είχα γνωρίσει μέσα σ’ αυτόν τον χώρο στο ‘Poeta’, μου πρότεινε να το κάνουμε ντοκιμαντέρ. Για μένα ήταν ένας άγνωστος κόσμος γιατί δεν είχα ασχοληθεί καθόλου εννοώ να μπω στη διαδικασία, αλλά ο Γιάννης ο Τσιτσίμης με καθησύχασε μου είχε πει πως είχε κάνει κάποια μικρά ντοκιμαντέρ, είχε κάμερα κι έτσι ξεκινήσαμε γρήγορα-γρήγορα να μπούμε στη διαδικασία να πάρουμε συνεντεύξεις πριν καλά-καλά εκδοθεί το βιβλίο.

 

{Α}: Πως βρέθηκαν αυτοί οι άνθρωποι, πως έγινε αυτή η επαφή. Μάλιστα είχατε και μια υπεραιωνόβια κυρία την οποία την είδα ζωτικότατη κιόλας.. πόσο δύσκολο ήταν κάποιοι να μιλήσουν, και μάλιστα αυτοί που ήταν – ενδεχομένως -  απ’ την αντίθετη πλευρά;

 

{ΤΚ}: Κατά τη γνώμη μου δεν ήταν και τόσο δύσκολο γιατί είχα την εμπειρία της πρώτης έρευνας. Πιστεύω πως όταν προσεγγίζεις ανθρώπους και θέλεις ν’ ανοίξουν την καρδιά τους πραγματικά με ειλικρινείς όρους για να μιλήσουν γι’ αυτό το κομμάτι της ιστορίας που ήταν το πιο συγκλονιστικό του 20^ου αι. , δεν έχεις πρόβλημα. Προφανώς πρέπει να σέβεσαι και τους ίδιους και την όλη διαδικασία. Μ’ άρεσε αυτό το κομμάτι της Ιστορίας και ήξερα που θα επικεντρωθώ και πως θα προσεγγίσω.. είναι ευχάριστο ταξίδι στο παρελθόν και θεωρώ τον εαυτό μου τυχερό που κατάφερα να τους προλάβω, κάποιοι έχουν φύγει απ’ τη ζωή και είναι λογικό όταν ο μικρότερος ήταν 88 χρονών, αν θυμάμαι καλά. Υπό αυτήν την έννοια με τον Γιάννη τον Τσιτσίμη τρέξαμε πολύ γρήγορα 2-3 μήνες πριν να εκδοθεί  το βιβλίο για να προλάβουμε να πάρουμε τις συνεντεύξεις για να φτάσει στις νέες γενιές.

 

{Α}: Το ντοκιμαντέρ βέβαια διαπνέεται μέσα από μια συγκεκριμένη ιδεολογική ταυτότητα και θά ‘λεγα πως είναι κάπως υποκειμενικό και διδακτικό στο τέλος. Σίγουρα σε επηρέασε πάρα πολύ αυτό για να δουλέψεις πάνω σε κάτι τέτοιο. Τελικά θέλω να σε ρωτήσω εάν πιστεύεις αν μπορεί να έχει αποτελεσματικότητα η Τέχνη στην κοινωνία.. εδώ ήθελα να καταλήξω. Δηλαδή το αποτέλεσμα – η απόρροια όλης αυτής της δουλειάς που έχεις κάνει.

 

{ΤΚ}: Καταρχάς δεν πιστεύω πως υπάρχει αντικειμενική Ιστορία. Δηλαδή εκ των πραγμάτων κάθε ερευνητής, κάθε καλλιτέχνης βάζει την πινελιά του. Ποια είναι η αντικειμενική ιστορία.. να κάνεις αντιπαράθεση των στοιχείων, να πεις ότι οι αντάρτες σκοτώσαν τόσους οι ταγματασφαλίτες σκοτώσαν άλλους τόσους, άρα το καταγράφουμε σαν ιστορικό στοιχείο και είμαστε εντάξει; Αν δεν εξετάσεις τις συνθήκες που δημιούργησαν αυτά τα στρατόπεδα, κάτω από ποια συμφέροντα θέλανε να επικρατήσει η μία ή η άλλη άποψη, δε νομίζω πως είσαι αντικειμενικός.. γιατί τελευταία είναι πολύ της μόδας να μιλάνε για αντικειμενική Ιστορία. Για ποιο λόγο οι φτωχοί ξεσηκώθηκαν και ‘φτιάξαν το Ε.Α.Μ; Για να επιβιώσουν και να μην πεθάνουν απ’ την πείνα. Για ποιο λόγο ένα μεγάλο κομμάτι απ’ το άλλο το στρατόπεδο συνεργάστηκε με οποιουσδήποτε κατακτητές περάσαν από εδώ; Γερμανούς, Ιταλούς, Βούλγαρους – Φασίστες μιλάμε πάντα.. για να διατηρήσουν τα προνόμια τους. Το ένα κομμάτι είναι αυτό, το άλλο κομμάτι.. η Τέχνη μπορεί να δώσει πολλά στις κοινωνίες. Δεν πιστεύω ότι η Τέχνη μπορεί να κάνει επανάσταση, μπορεί να δώσει ένα νόημα στις ζωές των ανθρώπων και ν’ αφυπνίσει συνειδήσεις. Η Τέχνη είναι κι αυτή μια μορφή κοινωνικής συνείδησης.

 

{Α}: Και τα μηνύματα που περνάει στην κοινωνία ; Γιατί αυτό με ενδιαφέρει και σε ρώτησα εάν θεωρείς ότι υπάρχει μια αποτελεσματικότητα τελικά, εκτός απ’ το καλλιτεχνικό δημιούργημα.

 

{ΤΚ}: Υπάρχει η Τέχνη για την Τέχνη, που ουσιαστικά προσπαθεί να κάνει τους ανθρώπους να ξεχάσουν και υπάρχει η Τέχνη για τον άνθρωπο, για τους ανθρώπους του μόχθου που αγωνίζονται για να επιβιώσουν με αξιοπρέπεια και δέχονται χτυπήματα από παντού, που θέλει να κάνει τους ανθρώπους να θυμούνται. Αυτός είναι ο διαχωρισμός. Εμείς πιστεύω ότι βρισκόμαστε στη δεύτερη πλευρά.

 

{Α}: Να πούμε δυο λόγια αναλυτικότερα για τους συνεργάτες.. ποιοι άνθρωποι δουλέψανε για να υπάρξει αυτό το αποτέλεσμα;

 

{ΤΚ}: Το ντοκιμαντέρ δε θα μπορούσε να ξεκινήσει εάν δεν υπήρχε ο Γιάννης ο Τσιτσίμης με την όποια εμπειρία του και με την κάμερά του. Και δε θα μπορούσε να τελειώσει εάν δεν υπήρχε ο Μανώλης ο Λαγουδάκης που έκανε υπέρβαση στις δυνάμεις του με φοβερή εργασία για να φτιάξει το μοντάζ, να ρυθμίσει τον ήχο, να βάλει την μουσική και να δεχτεί τις δικές μου τις όποιες ιδιοτροπίες για να τελειοποιήσουμε την τεχνική και την αισθητική. Από ΄κει και πέρα βοήθησε πολύς κόσμος, έχουμε πάρει τραγούδια - μουσικές από παιδιά που’ δώσαν ελεύθερα τα έργα τους. Οι πιο γνωστοί απ’ αυτούς είναι οι Social Waste που έχουμε πάρει και το τραγούδι ‘Του Χρόνη’ – του Χρόνη Μίσσιου εννοώ – και τους ευχαριστούμε όλους που βοηθήσαν στο να υπάρχει αυτό το επιθυμητό αποτέλεσμα.

 

{Α}: Τέλος να πούμε όπως κλείνουμε έτσι πολύ όμορφα, τι έπεται; Καταρχάς φαντάζομαι προβολές της ταινίας – με τις παρούσες συνθήκες φυσικά δε γίνεται άμεσα – γενικά τι έχεις στο μυαλό σου, το ντοκιμαντέρ ήταν μια εμπειρία της στιγμής, ενδεχομένως μια έρευνα στο μέλλον θα σε οδηγήσει πάλι στο να δημιουργήσεις μ’ αυτόν τον τρόπο; Ένα καινούργιο βιβλίο;

 

{ΤΚ}: Ένα καινούργιο βιβλίο με το κομμάτι αυτής της ιστορίας όχι’ για μένα θεωρώ ότι έχω κλείσει τον κύκλο μου για ιστορικές έρευνες της κατοχής και του εμφυλίου. Δεν υπάρχει κάτι άλλο που να με εξιτάρει, μ’ έχει κουράσει θα το ‘λεγα κι αυτό ως ένα βαθμό, γιατί ακριβώς την μισή μου ζωή – απ’ τα 23 μου εώς τα 46 που είμαι τώρα – έχω ασχοληθεί με αυτό το κομμάτι της Ιστορίας. Από ‘κει και πέρα αυτό που ‘χω να πω είναι ότι είχε γίνει μια προβολή 19 του Ιούνη στον θερινό Κινηματογράφο ‘Ελληνίς’ στην Λεωφόρου Στρατού - είχε επιτυχία η πρώτη προβολή - προσπαθήσαμε να κάνουμε κάποιες άλλες προβολές σε χειμερινούς – μας πρόλαβε ο κορωνοϊός  και η καραντίνα – ευελπιστούμε με το καλό όποτε θ’ ανοίξει η ζωή να κάνουμε κα’ να δυο προβολές στη Θεσσαλονίκη, να κατέβουμε Αθήνα να κάνουμε κάποιες προβολές στο ‘Mikrokosmos’ και μετά σε χώρους, σε Λέσχες Κινηματογράφου σε στέκια κινηματικά-πολιτικά - προφανώς εκεί δωρεάν - για να φτάσουμε στο τέλος που θα το αφήσουμε το έργο ελεύθερα στο ‘YouTube’ γιατί θεωρούμε το έργο στο τέλος δεν ανήκει στον δημιουργό ή στον καλλιτέχνη, ανήκει στον κόσμο – κι εκεί είναι η στόχευση η δική μας – που πρέπει να το πάρει και να το αφουγκραστεί.

 

Έπειτα από την ολοκλήρωση της συζήτησης που είχαμε, ο Τάσος ήθελε οπωσδήποτε να συμπληρώσει κάτι τελευταίο που το θεώρησε σημαντικό να προστεθεί όσον αφορά κάποια από τις τελευταίες του δράσεις, το οποίο παραθέτω,,

Τελευταία κάτι που μου γεννήθηκε στο μυαλό – δεδομένων των σημερινών συνθηκών – μπορούν οι άνθρωποι αν υπάρχει μια τεχνογνωσία να δημιουργούνε μικρά vidεάκια και να τα αφήνουν ελεύθερα και να τα παρουσιάζουν με τον τρόπο που θέλουνε. Εμείς εδώ στο συνεργατικό βιβλιοπωλείο ‘Poeta’ είχαμε σκοπό να κάνουμε ένα αφιέρωμα για τον επαναστάτη σουρεαλιστή ποιητή Paul Éluard, και πάλι μας πρόλαβε ο κορωνοϊός. Παρ’ όλα αυτά είχα ετοιμάσει ένα μικρό vidεάκι γύρω στα 9 λεπτά που θα ήταν κομμάτι της εισαγωγής και είχε να κάνει με την αντίσταση στη Γερμανική κατοχή στο Παρίσι. Σαν τίτλος μου άρεσε κι έβαλα το «Θα έχουμε για πάντα το Παρίσι». Αυτό είναι κάτι καινούργιο που έχω αφήσει ελεύθερα στο ‘YouTube’.. οι Παρτιζάνοι είχανε και κάμερες μαζί και καταγράφανε όσο μπορούσανε τις αντάρτικες ενέργειες. Αυτό μπορώ να πω ότι είναι κάτι καινούργιο που έγινε πριν δυο μήνες περίπου και κυκλοφορεί ελεύθερα στο διαδίκτυο.

Αυτά… ευχαριστώ !

* η ΣυΝεντευξη δοθηκε στις 5 Δεκ. 2020 & οι Φωτο του Τάσου Κατσαρού - οι οποιες αποτυπωθηκαν στο 'Ποέτα' - ειναι του Υποφαινομενου !